X
تبلیغات
تحقیقات علوم اسلامی - مابرای وصل کردن آمدیم
 

               كلمه عرفان ، مصدر باب عرف يعرف عرفان است ، ومعني تحت اللفظي آن شناخته است ،مي شناسد وشناختن است ، اين كلمه با مشقتاتش فراوان در آيات قرآني وروايات اسلامي استعمال شده است كه نيازي به ذكر منابع ندارد ؛ اما ازباب تيمن وتبرك به يك نمونه از قرآن مجيد ويك نمونه ازسخنان نوراني سرسلسله جنبان عشق وعرفان مولاي متقيان اشاره مي كنم :

          سوره المائدة :]يه  83   وَ إِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرى‏ أَعْيُنَهُمْ تَفيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنا آمَنَّا فَاكْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدينَ.

          و هر گاه آنچه را بر پيامبر فرو فرستاده شده است بشنوند، با شناختى كه از حق يافته‏اند چشمانشان را مى‏بينى كه از اشك لبريز مى‏شود مى‏گويند: پروردگارا ما ايمان آورده‏ايم ما را با گروه گواهان بنگار.

          ونمونه اي را ازنهج البلاغه ملاحظه كنيد :

          الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَظْهَرَ مِنْ آثَارِ سُلْطَانِهِ وَ جَلَالِ كِبْرِيَائِهِ مَا حَيَّرَ مُقَلَ الْعُقُولِ مِنْ عَجَائِبِ قُدْرَتِهِ وَ رَدَعَ خَطَرَاتِ هَمَاهِمِ النُّفُوسِ عَنْ عِرْفَانِ كُنْهِ صِفَتِه .

        حمد خدايى را كه آثار سلطنت و جلالت و بزرگى خود را چنان آشكار نمود كه ديده‏ها را از شگفتى‏هاى قدرتش به حيرت انداخت و انديشه‏ها را از خاطرها بيرون راند. تا كسى را توانايى شناخت كنه صفتش نباشد.

                                                فيض الاسلام خطبه 186 وابن ابى الحديدخطبه 188

        وعرفان درفرهنگ علوم نيزاز همان معني لغوي گرفته شده كه همانا علم خداشناسي است. ولي به علت علودرجه حقيقت عرفان به معني لفظي آن توجهي نمي شود كه عارف را به الفاظ وعبارات الفتي نيست واو محو حقيقت وشيفته درون است

 رابطه عارف باخداوند مهربان مثل عابد وزا هدنيست بلكه رابطه عاشق معشوق است ؛ اگر به خواهيم براي تقريب به ذهن ارتباط خداوند رابابندگان به روابط اجتماعي تشبيه كنيم (باتاكيد براين كه قياس مع الفارق وتشبيه بدورازسنخيت است ) مي شود چنين گفت ؛ ارتباط زاهدوعابدوديگربندگان با پروردگارهمچون مراسم ملاقات نظاميان باسلطان است كه مراسمي خشك وبي روح وبدور ازصفاوصميميت است؛ وملاقات عارف عالم وعارف عامي باخداهمچون شب نشيني دوستانه وصميمي كه خالي ازتشريفات ودرمحيطي كاملا خودماني وبدون تكلف است كه در محاورۀ اهل علم به گعده معروف است.  ( گَعده ويا گعده كه تا اين لحظه درهيچ لغتي ازجمله دهخدا ؛ معين ؛ برهان قاطع وفرهنگ بزرگ سخن نديدام ؛ ونمي دانم چرا اين كلمه درفرهنگ مكتوب فارسي به رسميت شناخته نشده است ؛_آخرين تحقيق در كلمه گعده اين است كه گعده معادل كلمه قعد است وازالفاظ وكلمات مستآدثه است وهمان نشست دوستانه است كه اكثراً دربين اهل علم برگذار مي شود وبه مذاگرات  غير رسمي ونامنظم علمي همراه با شوخي و خنده وچاشني چُك دائر مي شود كه چنين محافلي اگر خوب مدريّت شودچون بانشاط وبدون خسته گي پيش مي رود اثرات علمي فراواني دارد)

        آنچه كه از مطالعه ودقت نظر درآيات قرآني ومناجات اولياءالله باخداوندسبحاني واحاديث وروايات اسلامي استفاده مي شود اين است كه اساس رابطه باخداي مهربان برتوجه بندگان به لطف وكرم وقدرت مطلق حضرت حق جلّ وعلا وناتواني غير الله استواراست و درغير عبادات با الفاظ ماثور مثل نماز نظرخاصي روي الفاظ محدود وكلمات معيّن وجود ندارد وتمام عنايت به ارتباط قلبي وتوجه دروني بندگان با معبود حقيقي يعني پروردگار عالم است وبس .

            بدين جهت درقرآن مجيد برتفكروتعقل وتذكرتاكيد شده است كه اموري قلبي هستند وانسان را ازدرون متحول ودگرگون مي كنند ومتوجه خداي قادر متعال ومهربان وحكيم نموده كه چنين بندگان افرادي روشن بين وپاك سرشت ومتكي بر اراده الهي بوده و نسبت به خلق خدا مهربان هستنند ؛ درنهايت جامعه جامعه اي با اراده وهدفمند وباصلح وآرمش شكل مي گيرد؛ به عنوان نمونه به آيات 189 تا 191 سوره آل عمران توجه فرمائيد :

          وَ لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ  وَ اللَّهُ عَلىَ‏ كلُ‏ِّ شىَ‏ْءٍ قَدِيرٌ(189        

         إِنَّ فىِ خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلَافِ الَّيْلِ وَ النهََّارِ لاََيَاتٍ لّأُِوْلىِ الْأَلْبَابِ(سوره آل عمران آيه 190)

          الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَمًا وَ قُعُودًا وَ عَلىَ‏ جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فىِ خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَاذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ(سوره آل عمران  آيه 191)

          خداست مالك آسمانها و زمين، و خدا بر هر چيز تواناست. (189)

        محققا در خلقت آسمانها و زمين و رفت و آمد شب و روز دلائل روشنى است براى خردمندان عالم. (190).

          آنها كه در هر حالت، ايستاده و نشسته و خفته خدا را ياد كنند و دائم در خلقت آسمان و زمين بينديشند و گويند: پروردگارا، تو اين دستگاه با عظمت را بيهوده نيافريده‏اى، پاك و منزهى، ما را به لطف خود از عذاب دوزخ نگاهدار (191).

                                                                       ترجمه الهي قمشه اي.

            كه درفراز اول تصريح مي كند تنها مالك همه هستي خداي يگانه است كه برهمه چيز قادراست وسپس صاحبان عقل وخرد را به نشانه ها وآيات فراوا ن خلقت آسمانها وزمين واختلاف شب وروز فرا مي خواند ودرآيه سوم ويژگي هاي شاگردان مكتب قرآن را بيان كرده كه آنان كساني هستند كه درهمه حالات قلوبشان به ذكر خدا روشن وزبانشان به راز ونيازبا محبوب شان مترنم است وپيوسته درباره راز آفرينش آسمانها وزمين درتفكر وتامل هستند كه اي پروردگار بي همتا واي حكيم دانا تو عالم خلقت را بي هدف وغايت پديد نياورده ايد چون تومنزح وپاك هستيد ( از كار عبث وبيهوده ) پس مارا از آتش عذابت ( كه نتيجه كفر والحاد افراد متمرد وطغيا نگر است ) درامان بدار.

             اينك براي شيريني اين مقال كه دركام شما عزيزان گواراباشد بر داستان آموزنده حضرت موسي« ع » با شبا ن  بياباني پاكدل كه درمثوي آمده مروري مي كنيم :

         ديد موسى يك شبانى را به راه       كا ه مى‏گفت اى خدا و اى اله‏

         تو كجايى تا شوم من چاكرت           چارقت دوزم كنم شانه سرت‏

             جامه‏ات شويم شپشهايت كشم             شير پيشت آورم اى محتشم‏

              دستكت بوسم بمالم پايكت            وقت خواب آيد بروبم جايكت       

          اى فداى تو همه بزهاى من            اى به يادت هيهى و هيهاى من

                                                               ص 251 بيت 1721

              موسي عليه السلام وقتي سخنان چوپان را شنيد كه به خداي غني بالذات وقادر متعال اين چنين بي حساب ونادرست حرف مي زند برآشفته وناراحت شد كه اين كفريات چيست و...       

       اين نمط بى‏هوده مى‏گفت آن شبان      گفت موسى با كى است اين اى فلان‏

         گفت با آن كس كه ما را آفريد            اين زمين و چرخ از او آمد پديد

         گفت موسى هاى خيره‏سر شدى            خود مسلمان ناشده كافر شدى‏

        اين چه ژاژست و چه كفر است و فشار    پنبه‏اى اندر دهان خود فشار                                      

 

            موسي اولي العزم « ع » ازصفات بالذات  حق تعالي واز غناي مطلق پروردگار عالم داد سخن داد وچوپان بينوا شرمنده شد نتوانست تحمل كند ولباسهايش را كند و با نااميدي سر به  بيابان نهاد ورفت :

         گفت اى موسى دهانم دوختى         و ز پشيمانى تو جانم سوختى‏

         جامه را بدريد و آهى كر د تفت            سر نهاد اندر بيابانى و رفت‏

            خداي مهربان به پيمبرش خطاب كرد كه چرا بنده مارا كه از روي صفا وصميميت با ما سروسري داشت از ما جداكردي ؛ ما تورا به رسالت فرستاديم تا كساني كه ازمادور هستند به ما نزديك كرده وفاصله ها را ازميان برداريد نه این که سبب دوری وجدائی بشوید ؛ براي برقراري ارتباط با خداي كريم ورحيم نه ادبيات خاصي لازم است ونه زمان ومكان معيني تعيين شده است  هرانساني درهرشرائطي ودرهرزمان ومكاني مي تواند با پروردگار عالم محرمانه ترين اسرارخود را درميان بگذارد ويقين بداند كه خدا قاضي الحاجات است وازهركسي به بندگان نزديكتر ومهربان تراست ابيات ذيل را بادقت بخوانيد  :

         وحى آمد سوى موسى  از خدا         بنده‏ى ما را ز ما كردى جدا

         تو براى وصل كردن آمدى             نى براى فصل كردن آمدى‏

          تا توانى پا منه اندر فراق              أبغض الأشياء عندي الطلاق‏

         هر كسى را سيرتى بنهاده‏ام          هر كسى را اصطلاحى داده‏ام‏

         در حق او مدح و در حق تو ذم      در حق او شهد و در حق تو سم‏

         من نكردم امر تا سودى كنم        بلكه تا بر بندگان جودى كنم‏

         ما زبان را ننگريم و قال را            ما روان را بنگريم و حال را

         چند ازين الفاظ و اضمار و مجاز      سوز خواهم سوز با آن سوز ساز

         آتشى از عشق در جان بر فروز    سربه‏سر فكر و عبارت را بسوز

        گر خطا گويد و را خاطى مگو         گر بود پر خون شهيد او را مشو

         خون شهيدان را ز آب اولى‏تر است   اين خطا از صد ثواب اولى‏تر است‏

         در درون كعبه رسم قبله نيست     چه غم ار غواص را پاچيله نيست‏

         تو ز سر مستان قلاووزى مجو        جامه چاكان را چه فرمايى رفو

        ملت عشق از همه دينها جداست    عاشقان را ملت و مذهب خداست‏

                                            مثنوى‏معنوى، دفتر دوم، صفحه‏ى 253



چاپ این صفحه
تاريخ : سه شنبه دهم خرداد 1390 | 12:20 | نویسنده : حسین علیزاده |
.: کپی مطالب فقط در صورت ذکر منبع (تحقیقات علوم اسلامی) مجاز است :.